عید اموات در شهر بهار

به گزارش ایوا زیارت قبور مردگان، در آخرین شب جمعه‌ هر سال شمسی، سنتی کهن است که همچنان مورد اهتمام و احترام بهاری ها قرار دارد. در بیشتر نقاط ایران دو شب آخر سال را عرفه یا علفه و در مناطقی شب برات می نامند . شب اول موسوم به عرفه مردگان که برای اموات در گوشه ای از خانه چراغ روشن نموده و عقیده دارند که در این شب روح درگذشتگان به آن خانه برمی گردد. و در این شب خیرات داده و شادمانی نمی کنند. شب دوم را عرفه زندگان نامیده و برای عید آماده شده و شادمانی می کنند. عید یا عرفه‌ مردگان به احتمال زیاد، بازمانده‌ای از رسوم بسیار کهن بزرگداشت فرَوَشی‌ها است. آنچه بهار را از دیگر مناطق و شهرهای ایران متمایز می کند، برگزاری عید اموات در غروب آخرین پنجشنبه سال می باشد. بر اساس باوری کهن در بهار آخرین شب جمعه سال ارواح درگذشتگان به زمین و به خانه هایشان فرود می آیند و مهمان فرزندان و خانواده شان هستند. این روز در بهار به «ئیلی آخر جمه سه» موسوم بوده و باور دارند که ارواح درگذشتگان در این روز به خانه و سامانه خود بازگشته و در بالای دیوار رو به قبله خانه نشسته و از بازماندگان خود انتظار خیرات، نذری و همچنین فاتحه خوانی دارند. به همین مناسبت در شهر بهار در آخرین پنجشنبه سال، زنان و مردان همگی سر قبر اموات می‌روند. بر سر مزار اموات خیرات و احسان مانند؛ قرائت قرآن ، پخش خرما، حلوا، سیب، موز، شیرینی، شکلات، کیک، خیار، چایه چورگه، کاک و… اقدام می کنند. رسم زیبایی که به نظر مختص بهار بوده و تنها در بهار دیده می شود، اینست که تمام کسانیکه به گورستان می آیند از کوچک و بزرگ قبل از ورود به گورستان کاملاً توقف نموده و فاتحه ای برای تمام کسانی که اصطلاحا در گورستان خوابیده اند وی خوانند و این کار را هنگام خروج هم انجام می دهند. سپس به سر قبور اقوام و آشنایان و بزرگان رفته برای شادی روح امواتی که می شناسند، فاتحه می‌خوانند. بعد از خواندن فاتحه با تکه ای سفال یا سنگی تیز بر روی سنگ به نشانه یادبود و آمرزش بیشتر خط کوچکی کشیده یا علامت ضربدر می گذارند تا ثواب آن دو چندان شود. بهاری ها معتقدند درجمعه آخرسال روح اموات به بالای خانه‌ها می‌آید و توقع خیرات دارند. به مناسبت ورود این میهمانان بهشتی بهاری ها علاوه بر اینکه خانه را تمیز، کدورت ها را رفع، اسپند و بوی خوش بر آتش می گذارند، خوراکی های ویژه نذری می پزند. چراغی را در حیاط تا صبح دیگر روشن می گذارند به این اعتقاد که روح درگذشتگان به راحتی خانه را پیدا کند. به هر ترتیب با انجام کارهای خیر و ثواب کاری می کنند که روح درگذشته، از آنان خشنود باشد و با شادمانی به جهان آخرت بازگردد.

اگر اولین سال متوفی باشد بازماندگان سفره ای که معمولاً از نوع ترمه می باشد بر سر قبر تازه درگذشته انداخته و بر روی آن انواع خیرات و احسان را قرار می دهند. اقوام خویشان و دوستان و هرکسی که به نوعی با خانواده متوفی آشنایی دارد در غروب روز پنجشنبه آخر سال در سر مزار حاضر شده تا به بازماندگان تسلیت مجدد بگویند. همچنین در این روز از طرف بازماندگان قرآن خوان یا مداح به سر مزار تازه درگذشته می آید و آیاتی از قران را باز صدای بلند خوانده و سپس روضه خوانی می کند و بعد از اتمام روضه حاضرین فاتحه خوانده از خوراکی ها خورده و برای شادی ارواح درگذشتگان و تازه درگذشته مجدداً فاتحه خوانده به بازماندگان تسلیت گفته برای فاتحه خوانی به سراغ دیگر قبور و مقابر شهدا، آیت الله بهاری و آسید جعفر و دیگر بزرگان مدفون در گورستان بهار می روند. صاحبان عزا و کسانی که عزیزی را در طول سال از دست داده اند نیز به خانه بازگشته و خود را برای عید سیاه یا «قره بیرام» آماده می کنند. در هر لحظه اموات ما را می بینند و دستان آنها از این جهان فانی کوتاه است و چشم امیدشان تنها به خیرات و فاتحه ما انتظار می کشند. پس بیایید باهم در این روزهای پایانی سال برای خرسندی و شادی ارواح تمام درگذشتگان فاتحه ای بخوانیم.

(برگرفته از مجموعه فرهنگ مردم بهار – سلیم سلیمی موید)

انتهای پیام/